Miasto, które jest Tajemnicą
Po raz pierwszy wybrałem się do Zagory dwanaście tat temu. Podróżowałem przez kilka godzin grande taxi w stanie oszołomienia, z czterema pasażerami, kozą i zablokowanymi drzwiami, ale upajały mnie widoki. Pejzaże pełne bieli i zieleni kwitnących migdałowców, które ciągnęły się kilometrami wzdłuż rzeki Draa. Pas żółtych i kremowo kawowych piasków, wreszcie obrazy ludzi z plemienia Amazigh podróżujących w kolorowych zawojach na wielbłądach. To była wspaniała przygoda, ciągnąca się od Warzazatu aż do Mhamidu, ostatniej zamieszkałej wioski na Saharze.
Dziś wiele się zmieniło. Z elementów, które pozostały, jest jeszcze słynna tablica „Tombouctou 52 Jours”, która stanowi ślad wielkich karawan, liczących od kilku do kilkunastu tysięcy wielbłądów, które wędrowały przez piaski z Marrakeszu do Timbuktu – po złoto i wiedzę. Z miejscowego uniwersytetu porwano nawet rektora, słynnego mędrca Ahmeda Babę, autora 50 ksiąg i zmuszono do wykładania w Maroku. Był to pierwszy opisany przykład działalności headhunterskiej. Co jeszcze pozostało? Jakaś tajemnica związana z nazwą miejscowości, Zagora – za górą, a więc może nazwa o korzeniach słowiańskich, nadana przez naszych. Słowian sprzedanych przez korsarzy na Saharę, którzy być może zbudowali to miasto. Nie zmieniło się otoczenie. Wielkie gaje palmowe wokół oazy. No i kwestie strategiczne – nadal jest to baza wypadowa na wydmy, choć ja polecałbym bardziej campy stojące w piaskach, a więc za ostatnią zamieszkałą wsią na południu.
Nie zmieniła się też okolica. Na sczęście! W swojej książce „Ucieczka do Tangeru…” wspominałem o Tamegroute – niezwykłej wiosce, leżącej 15 km. na południe, gdzie bractwo muzułmańskie Naciri leczy osoby chore psychicznie, zagubione, splątane emocjonalnie. Leczenie odbywa się poprzez promieniowanie duchowe płynące z grobu lokalnego świętego Naciriego (XVI w.) i jego 4 uczniów. Szczątki duchownych spoczywają w mauzoleum otoczonym arkadami. Na dziedzińcu, wokół fontanny można spotkać chorych, a jak zapewnia nasz przewodnik Johuar Antar, po upływie dwóch – czterech miesięcy uspakajają się, wielu wraca do równowagi psychicznej. Raz do roku odbywa się pielgrzymka wiernych do grobu założyciela bractwa.
We wsi jest także jedna z najstarszych i najciekawszych bibliotek w całej Afryce Północnej. Spoczywają w niej rękopisy spisane na skórze lampartów i inne cenne zwoje, a oprowadza osobiście potomek założyciela. Niestety, zawsze w godzinach porannych. A jeśli go nie ma, trzeba wszcząć poszukiwania po całej wsi.
Nie jest to łatwe, ponieważ medyna Tamegroute spoczywa pod ziemią. Około cztery tysiące mieszkań i warsztatów lokalnych rzemieślników pogrążonych jest w ciemnościach, piwniczne usytuowanie obniża w lecie temperaturę z 50 do 25 stopni Celsiusza. Włóczęga po podziemnym mieście to dopiero atrakcja!
Wreszcie ceramika. Słynna lokalna zielona ceramika (choć nie tylko) wypalana jest jak przed wiekami, metodami rzemieślniczymi, w ogromnych wolnostojących piecach. A czarny dym spada się na całą okolicę.
Czy to już wszystko? Nie. Nie da się opowiedzieć fenomenu tego miejsca. Trzeba go przeżyć. Przybyć o świecie i pogrążyć się w mistyczno – surrealistycznej aurze miejscowości. A potem, koniecznie jechać do M’hamidu. Aż do upojenia Saharą.